Yeni Bitki Türü Keşfedildi: “İzmir Göbekotu” Bilim Dünyasına Tanıtıldı

İzmir’in Ödemiş ilçesinde yürütülen bilimsel çalışmalar sonucunda Batı Anadolu’ya özgü yeni bir bitki türü keşfedildi. Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım’ın da aralarında bulunduğu araştırma ekibi tarafından tanımlanan tür, uluslararası bilimsel dergi Phytotaxa’da yayımlanan makaleyle literatüre kazandırıldı.

Bilimsel adı “Umbilicus choripetalus” olan ve Türkçe ismi “İzmir Göbekotu” olarak önerilen bitki, Ege Üniversitesi ile Hacettepe Üniversitesi’nden araştırmacıların ortak çalışmasıyla tanımlandı. Yeni türün, göbekotu (Umbilicus) cinsi içinde bugüne kadar bilinen tüm türlerden belirgin biçimde ayrıldığı belirtildi.

Yıldız biçimli çiçeğiyle dikkat çekiyor

Yeni türün ayırt edici özelliklerine ilişkin bilgi veren Prof. Dr. Hasan Yıldırım, İzmir Göbekotu’nun en önemli farkının çiçek yapısı olduğunu vurguladı. Yıldırım, türün taç yapraklarının tabana kadar tamamen ayrıldığını ve yıldız biçimli bir çiçek yapısına sahip olduğunu belirterek, bu özelliğin göbekotu cinsi içinde ilk kez gözlemlendiğini ifade etti.

Sadece Ödemiş’te yetişiyor

İzmir Göbekotu’nun yayılış alanının son derece sınırlı olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Yıldırım, bitkinin yalnızca İzmir’in Ödemiş ilçesindeki Ovacık Platosu’nda, yaklaşık 1300–1400 metre rakımda ve volkanik kaya çatlaklarında yetiştiğini söyledi. En yakın akrabalarının yalnızca kireçtaşı kayaçlarda yaşadığını belirten Yıldırım, türün volkanik zeminlere bağlı olmasının ekolojik açıdan da onu özgün kıldığını kaydetti.

Türkiye’de göbekotu cinsinin ilk endemik türü

Çalışma kapsamında bitkinin genetik yapısının da incelendiğini belirten Prof. Dr. Yıldırım, DNA analizleri sonucunda Umbilicus choripetalus’un yakın türleriyle akraba olmasına rağmen genetik olarak ayrı ve izole bir soy oluşturduğunun ortaya konduğunu söyledi. Bu bulguların, türün yeni bir bilimsel takson olarak tanımlanmasını güçlü biçimde desteklediğini ifade eden Yıldırım, İzmir Göbekotu’nun Türkiye’de göbekotu cinsi içinde tanımlanan ilk endemik tür olduğunu vurguladı.

Koruma altına alınması öneriliyor

Yaklaşık 550 bireyden oluşan ve yalnızca tek bir lokaliteden bilinen türün korunmasının büyük önem taşıdığını belirten Prof. Dr. Hasan Yıldırım, Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) kriterlerine göre İzmir Göbekotu için “Hassas (Vulnerable)” koruma statüsünün önerildiğini açıkladı. Bu keşfin, Batı Anadolu’nun yeterince bilinmeyen biyolojik çeşitliliğine dikkat çektiğini dile getiren Yıldırım, Anadolu’nun doğal mirasının korunmasının hayati önem taşıdığını ifade etti.

Geniş katılımlı bilimsel çalışma

Çalışma; Ege Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi ve farklı kurumlardan bilim insanlarının katkılarıyla yürütüldü. Arazi çalışmaları ve türün bilimsel tanımı Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve Dr. Tuğkan Özdöl tarafından yapılırken, genetik ve filogenetik analizler Hacettepe Üniversitesi’nden Dr. Barış Özüdoğru ve Dr. Ilgın Deniz Can tarafından gerçekleştirildi. Türün bilimsel çizimleri ise bitki ressamı Hazelnas Varol tarafından hazırlandı.