Bitlis’te Bilim Dünyasını Şaşırtan Keşif: Yeni Tür “Porçanı”

Türkiye’nin zengin biyolojik çeşitliliğine yeni bir halka daha eklendi. Bitlis’in Tatvan ilçesindeki İncekaya (Por) Kalderası’nda yürütülen bilimsel çalışmalar sonucunda, daha önce kayıt altına alınmamış yeni bir çan çiçeği türü keşfedildi. Bilim dünyasına “Campanula porensis” adıyla kazandırılan tür için Türkçe isim olarak ise “Porçanı” önerildi.

Ege Üniversitesi ile Bitlis Eren Üniversitesi araştırmacılarının ortak çalışmasıyla ortaya çıkarılan yeni tür, Anadolu’nun keşfedilmeyi bekleyen biyolojik zenginliklerine dikkat çekti. Ege Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Musa Alcı, keşfe imza atan Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve ekibini tebrik ederek çalışmalarında başarılar diledi.

Kaldera Kayalıklarında Saklı Bir Tür

Yeni tür, Bitlis Eren Üniversitesi araştırmacıları Doç. Dr. İbrahim Demir ve Muhammed H. Ölekli’nin bilimsel araştırma projesi kapsamında gerçekleştirdiği arazi çalışmaları sırasında fark edildi. Ardından Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım tarafından yapılan ayrıntılı morfolojik ve taksonomik incelemeler, söz konusu bitkinin bilim dünyası için yeni bir tür olduğunu ortaya koydu.

Porçanı’nın, İncekaya Kalderası içinde çökmeler sonucu oluşan mağara girişleri ile dik volkanik kaya duvarlarında yaşamını sürdürdüğü belirtildi. Yıl boyunca nemli kalan ve güneş ışığının sınırlı ulaştığı gölgeli kaya yüzeylerini tercih eden türün, son derece özel bir yaşam alanına sahip olduğu ifade edildi.

Kuraklık ve İklim Değişikliği Tehlikesi

Arazi çalışmalarında yalnızca yaklaşık 400 ila 500 ergin bireyin tespit edildiğini belirten Prof. Dr. Hasan Yıldırım, türün yayılış alanının oldukça dar olduğuna dikkat çekti. Bu nedenle Porçanı, Uluslararası Doğayı Koruma Birliği’nin (IUCN) kriterlerine göre “Hassas (VU)” kategorisinde değerlendirildi.

Prof. Dr. Yıldırım, şu an için doğrudan bir tehdit gözlenmese de türün nemli ve gölgeli mikro yaşam alanlarına bağımlı olması nedeniyle iklim değişikliği ve kuraklaşmanın gelecekte önemli riskler oluşturabileceğini vurguladı.

Türkiye, Çan Çiçeklerinin Merkezi Konumunda

Dünyada yaklaşık 450 türle temsil edilen Campanula (çan çiçeği) cinsinin en önemli çeşitlilik merkezlerinden birinin Türkiye olduğunu belirten Prof. Dr. Yıldırım, ülkede 140’tan fazla Campanula taksonunun bulunduğunu ve bunların yaklaşık yarısının endemik olduğunu söyledi.

Porçanı’nın keşfinin, özellikle Anadolu’nun dağlık ve ulaşılması güç bölgelerinde hâlâ bilim dünyasının tanımadığı türlerin bulunabileceğini gösterdiğini ifade eden Yıldırım, İncekaya Kalderası’nın yalnızca jeolojik değil, biyolojik çeşitlilik açısından da korunması gereken önemli doğal alanlardan biri olduğunu kaydetti.

Keşfedilen türün tip örneği Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi’nde muhafaza edilirken, eş örnekleri ise Ege Üniversitesi ve Bitlis Eren Üniversitesi Herbaryumu’nda koruma altına alındı.